VGM nedir? SOLAS doğrulanmış brüt ağırlık rehberi

Deniz yoluyla konteyner gönderen her ihracatçı er ya da geç aynı soruyla karşılaşır: “VGM'yi gönderdiniz mi?” Cevap hayırsa konteyner limanda bekler ve gemiyi kaçırabilir. Kural basittir ama ayrıntıları, özellikle Türkiye'deki uygulaması, çoğu zaman karıştırılır.

Kısa cevap: VGM (verified gross mass, Türkiye'de doğrulanmış brüt ağırlık, DBA), dolu bir konteynerin onaylı bir yöntemle tartılarak ya da hesaplanarak bulunmuş toplam ağırlığıdır: yük, ambalaj, palet, takoz ve sabitleme malzemesi ile konteynerin darası. SOLAS Bölüm VI Kural 2 uyarınca 1 Temmuz 2016'dan beri VGM'si bildirilmemiş dolu konteyner gemiye yüklenmez. VGM'den yükleten (shipper) sorumludur.

VGM nedir?

VGM, dolu bir konteynerin SOLAS'ta tanımlanan iki yöntemden biriyle doğrulanmış brüt ağırlığıdır. IMO'nun uygulama rehberi MSC.1/Circ.1475 (2014) brüt ağırlığı, konteynerin darası ile içindeki bütün paket ve kalemlerin, paletlerin, takozların ve öteki ambalaj ve sabitleme malzemelerinin toplamı olarak tanımlar.

Türkiye'deki karşılığı doğrulanmış brüt ağırlık (DBA) terimidir. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın yönergesi de brüt ağırlığı aynı biçimde tanımlar: konteynerin darası, yük, ambalaj ve yük emniyet malzemeleri birlikte.

İki ayrım önemlidir:

• Beyan edilen ağırlık VGM değildir. Konşimentoya ya da proforma faturaya yazılan tahmini ağırlık, doğrulanmadıkça VGM sayılmaz. IMO rehberine göre ikisi arasında fark varsa VGM geçerlidir.
• VGM bir taşıma aracının ağırlığı değildir. Konteyner tır ya da şasi üzerinde tartılırsa aracın darası düşülür; çekici ve şasi VGM'ye girmez.

SOLAS VGM kuralı ne zaman yürürlüğe girdi?

IMO Deniz Güvenliği Komitesi, SOLAS Kural VI/2'deki değişikliği 17–21 Kasım 2014'teki 94. oturumunda MSC.380(94) kararıyla kabul etti. Değişiklik 1 Ocak 2016'da kabul edilmiş sayıldı ve 1 Temmuz 2016'da yürürlüğe girdi (IMO).

Kuralın amacı gemi güvenliğidir. Gemi kaptanı ve terminal, istif planını konteyner ağırlıklarına göre yapar. Yanlış beyan edilen ağırlık geminin dengesini, istifteki alt konteynerlere binen yükü ve kaldırma donanımını etkiler. Bu yüzden kural yükleme şartıdır: VGM yoksa dolu konteyner gemiye yüklenmez. IMO ayrıca VGM'nin yüklemeyi garanti etmediğini, son kararın kaptanda olduğunu belirtir.

VGM'den kim sorumludur?

VGM'den yükleten (shipper) sorumludur. IMO yükleteni, konşimentoda, deniz yolu taşıma senedinde ya da eşdeğer çok modlu belgede yükleten olarak adı geçen ya da taşıyanla taşıma sözleşmesini yapan taraf olarak tanımlar. Türkiye'deki yönergenin tanımı da aynıdır.

Yükleten tartımı başkasına yaptırabilir. Konteyneri bir lojistik firması dolduruyorsa IMO rehberi, yükleyen firmanın konteynere koyduğu yük ve malzeme ağırlıklarını yükletene bildirmesini ister. Türkiye'deki yönergeye göre de işin bir kıyı tesisine, tartı operatörüne ya da üçüncü kişiye yazılı sözleşmeyle yaptırılması yükletenin sorumluluğunu kaldırmaz.

Birden fazla gönderenin yükünü taşıyan parsiyel (konsolide) konteynerlerde Türkiye'de DBA, taşıma sözleşmesinde yükleten olan taraf ya da yükleten sıfatındaki taşıma işleri organizatörü tarafından Yöntem 1 ile bulunur. Yönerge yükletene DBA kayıtlarını en az üç yıl saklama yükümlülüğü de getirir.

Yöntem 1 ile Yöntem 2 arasındaki fark nedir?

Yöntem 1 dolu konteyneri bütün olarak tartar; Yöntem 2 konteynerin içine giren her şeyi tartıp toplar ve konteyner darasını ekler. İki yöntem de geçerlidir, ama Yöntem 2 yalnız yetkili yükletenler için ve onaylı bir yöntemle kullanılabilir.

Yöntem 1: dolu konteyneri tartmak

Yükleme bitip konteyner kapatılıp mühürlendikten sonra dolu konteyner tartılır. Tartım kantar ya da yük hücreli kaldırma ekipmanıyla yapılabilir; ekipman tartımın yapıldığı ülkenin doğruluk kurallarına uymalıdır. Türkiye'de tartı aleti, Tartı Aletleri Muayene Yönetmeliği'nin gereklerini karşılamalıdır.

Konteyner tır ya da şasi üzerinde tartılıyorsa yönerge iki yol tanır: aracı dolu ve boş tartıp farkı almak ya da toplam ağırlıktan aracın belgeli darasını düşmek. İkinci yolda yakıt deposundaki yakıt da hesaba katılır. Aynı araç üzerindeki birden fazla dolu konteyner birlikte tartılamaz; her biri ayrı tartılmalıdır.

Yöntem 2: bileşenleri toplamak

Konteynere girecek her kalem, paket, ambalaj ve yük emniyet malzemesi tartılır, toplama konteynerin darası eklenir. IMO rehberine göre, üzerinde doğru ağırlığı kalıcı olarak yazılı orijinal mühürlü paketlerin yeniden tartılması gerekmez. Hurda metal, torbasız tahıl gibi dökme yükler tek tek tartılamadığı için Yöntem 2'ye uygun değildir; Türkiye'deki yönerge bunlara işlenmemiş mermer blokları da ekler. Bu yüklerde Yöntem 1 kullanılır.

Yöntem 2'nin onayı yükleme ülkesinin işidir. Türkiye'de Yöntem 2'yi yalnız yetkilendirilmiş yükümlü ya da onaylanmış kişi statüsündeki ve Bakanlıkça tartı aleti operatörü olarak yetkilendirilen yükletenler kullanabilir. Başvuruda bu statünün belgesi, ISO 9001 sertifikası ve tartım tutarsızlıkları, hatalı tartı aletleri, kayıtların saklanması ve personel eğitimini kapsayan bir prosedür istenir.

VGM'ye hangi ağırlıklar girer?

VGM'ye konteynerin içindeki her şey ve konteynerin kendisi girer:

1. Yük: ürünlerin kendisi, iç ambalajlarıyla birlikte.
2. Ambalaj ve palet: koli, sandık, palet, streç ve köşe koruyucu.
3. Takoz ve sabitleme malzemesi: kalas, takoz, hava yastığı, kayış, kaymaz örtü.
4. Konteyner darası: boş konteynerin ağırlığı. ISO 6346 işaretleme standardı gereği konteynerin üzerinde, genellikle kapısında yazılıdır.

Örnekteki hesap şudur: 20' kuru konteynere tek katta 11 Euro palet sığar ve her palete 600 × 400 × 400 mm, 8 kg'lık kolilerden 16 adet dizilir (yerleştirme motorunun hesabı). 176 koli 1.408 kg eder. Palet başına 25 kg ile paletler 275 kg tutar; yük planının gösterdiği brüt ağırlık 1.683 kg'dır. Takoz ve kayış için 50 kg, konteyner darası için 2.000 kg varsayımsal değerlerdir. Toplam 3.733 kg olur. Hafif yükte en büyük hata darayı unutmaktır: bu örnekte dara, VGM'nin yarısından fazlasıdır.

Türkiye'de VGM (DBA) nasıl uygulanır?

Türkiye'de kural, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın Denizyoluyla Taşınacak Dolu Konteynerlerin Brüt Ağırlıklarının Tespiti ve Bildirimi Hakkında Yönerge ile uygulanır. Yönerge 1 Mayıs 2019'da yürürlüğe girdi ve 27 Mart 2017 tarihli önceki yönergenin yerini aldı. Aşağıdaki maddeler bu metne dayanır; yönerge değişebileceği için işlem öncesinde güncel metni Bakanlığın sitesinden kontrol edin.

• DBA belgesi yalnız DBA Bilgi Sistemi'nden çıkar. Belgeyi Bakanlıktan yetki belgesi almış tartı aleti operatörleri düzenler; kıyı tesisleri bu sistemden üretilmiş karekodlu belge dışında belge kabul etmez. Yükleten de yetki alırsa tartı operatörü olabilir.
• Belgede neler yazar: konteyner numarası, azami yük kapasitesi, DBA ve birimi, tartım tarihi, tartı aletinin kimliği, yöntem (Yöntem 1 ya da 2), yüklenecek kıyı tesisi, tartı operatörü ve yetki numarası, yükletenin unvanı ve belgeyi onaylayanın adı ve unvanı.
• ±%5 hata payı: Beyan edilen DBA ile gerçek brüt ağırlık arasındaki fark ±%5'i geçemez. Yönerge bunu idari yaptırım sınırı olarak koyar ve yükletenin DBA'yı en az hatayla bulma yükümlülüğünü kaldırmadığını açıkça yazar. Yani %5, tahmin için tanınmış bir pay değildir.
• Terminal tartımı: Kıyı tesisinde yapılan tartım beyandan ±%5'ten fazla farklı çıkarsa nihai DBA belgesini kıyı tesisi düzenler ve durumu liman başkanlığına bildirir. DBA'sı olmadan tesise kabul edilen dolu konteyneri tesis, gemiye yüklemeden önce Yöntem 1 ile tartar.
• Masraflar: DBA'sı olmadığı için reddedilen konteynerin bekleme, iade ve demuraj masrafları taraflar arasındaki sözleşmeye tabidir.
• Boş konteyner: DBA aranmaz; ancak kirli tank konteyner dolu sayılır.

Uluslararası tolerans var mı?

SOLAS tek bir uluslararası tolerans koymaz. IMO rehberi, tartı ekipmanının tartımın yapıldığı ülkenin doğruluk kurallarına uymasını ister ve farklılıklarda doğrulanmış ağırlığın, terminal tartımı varsa terminalin bulduğu değerin geçerli olacağını söyler. Türkiye'deki ±%5 sınırı bu ulusal uygulamanın bir parçasıdır; başka ülkelerde farklı kurallar olabilir.

Yük planı VGM hazırlığına nasıl yardım eder?

Yük planı VGM'nin yerini tutmaz, ama hazırlığı kolaylaştırır ve sürprizleri yükleme gününden önceye çeker.

StowCargo, çeki listesindeki kalem ağırlıklarından her konteynerin brüt yük ağırlığını toplar. Koliler palete diziliyorsa palet ağırlığı (ayarlardan girilir) brüt ağırlığa eklenir; kalem başına net ağırlık girildiyse net ağırlık da ayrıca gösterilir. Konteyner başına çeki listesi Türkçe ve İngilizce, net ve brüt kilogramla çıkar; aynı veriler Excel, CSV ve StowCargo XML olarak dışa aktarılır.

Bu toplam üç işe yarar:

1. Azami yük kontrolü: Konteynerin azami yükü aşılıyorsa bunu yükleme planında, depoda değil masa başında görürsünüz. Yönerge, CSC onay plakasındaki azami kapasiteyi aşan konteynerin yüklenemeyeceğini ayrıca hatırlatır.
2. Tartım sonucuyla karşılaştırma: Plandaki brüt ağırlığa takoz, sabitleme malzemesi ve konteyner darasını eklediğinizde, tartımdan ne çıkması gerektiğini önceden bilirsiniz. Büyük bir fark, eksik ya da fazla yüklenmiş kalemin işaretidir.
3. Ağırlık dağılımı: Aynı plan yükün konteynerin iki yarısına nasıl dağıldığını gösterir. Ayrıntılar konteyner nasıl yüklenir yazısında.

Şunu açıkça söyleyelim: StowCargo VGM ya da DBA belgesi düzenlemez. Türkiye'de belge yetkili tartı operatörü tarafından DBA Bilgi Sistemi'nden çıkarılır. Plandaki ağırlık, çeki listesinde girilen değerler kadar doğrudur; kalem ağırlıklarını nasıl toplayacağınızı çeki listesi nasıl hazırlanır yazısında anlattık.

VGM'de sık yapılan hatalar nelerdir?

• Konteyner darasını unutmak: Yükün brüt ağırlığı VGM değildir. Dara, kapıdaki işaretten okunur.
• Takoz ve sabitleme malzemesini saymamak: Kalas, hava yastığı ve kayış da VGM'ye girer.
• Tahmini ağırlığı VGM diye bildirmek: Fatura ya da proforma ağırlığı doğrulanmış değildir; Türkiye'de ±%5 aşılırsa yaptırım söz konusu olur.
• Yöntem 2'yi yetkisiz kullanmak: Türkiye'de Yöntem 2 yalnız yetkilendirilmiş yükletenler içindir; öteki herkes Yöntem 1 kullanır.
• Araç üstünde tartımda yakıtı ve aracın darasını hesaba katmamak.
• Kapanış saatini (cut-off) kaçırmak: Taşıyan, gemi için VGM kapanış saatlerini önceden bildirir; geç kalan VGM, konteynerin gemiyi kaçırması demektir.

Sonuç

VGM, dolu konteynerin her şey dahil gerçek ağırlığıdır ve gemiye yüklemenin şartıdır. Sorumluluk yükletendedir; Yöntem 1 dolu konteyneri tartar, Yöntem 2 bileşenleri toplar ve Türkiye'de yalnız yetkili yükletenler içindir. DBA belgesi Bakanlığın sisteminden çıkar ve beyan ile gerçek ağırlık arasındaki fark ±%5'i geçemez. İyi bir yük planı, tartım gününden önce ağırlıkları bilmenizi sağlar.

Konteyneriniz için ölçü ve kapasiteyi görmek isterseniz 20' konteyner sayfasına ve konteyner ölçüleri ve palet kapasitesi yazısına bakın. Tek tip yükte hızlı bir hesap için ücretsiz yük hesaplama aracını, konteyner başına brüt ağırlıklı çeki listesi ve yükleme planı için çalışma alanını kullanabilirsiniz.