Komple ve parsiyel taşıma: hangisi ne zaman ucuz?

Karayoluyla yük gönderirken iki yol vardır: aracın tamamını kiralamak (komple taşıma, komple tır) ya da aracı başka göndericilerle paylaşıp yalnız kapladığınız yer kadar ödemek (parsiyel taşıma). Komple tırda fiyat araç başınadır; parsiyelde fiyatı yükünüzün yükleme metresi (LDM), ağırlığı ya da hacmi belirler.

Kısa cevap: küçük yükte parsiyel, tırın tabanını ya da taşıma sınırını büyük ölçüde dolduran yükte komple tır genellikle daha ekonomiktir. Aradaki geçiş noktası taşıyıcının tarifesine bağlıdır ve tek bir rakamla verilemez; ama yükünüzün kaç LDM ve kaç kilogram tuttuğunu bilirseniz iki teklifi doğru karşılaştırabilirsiniz. Bu yazıda tanımları, parsiyel fiyatın nasıl oluştuğunu, komple tırın ne zaman ucuzladığını ve yük planlamasının bu karara nasıl yardım ettiğini bulacaksınız.

Komple taşıma (komple tır) nedir?

Komple taşıma, aracın bütün kapasitesinin tek bir göndericiye ayrıldığı taşımadır. İngilizcede full truckload (FTL) denir. Araç yüklendiği yerden doğrudan teslim noktasına gider; yolda başka göndericinin yükü için durmaz, yük aktarma deposuna girmez.

Fiyat güzergâha ve araç tipine göre araç başına verilir. Yükünüz tabanın yarısını da doldursa tamamını da doldursa genellikle aynı tutarı ödersiniz. Bunun iyi tarafı şudur: boş kalan taban sizindir, aynı araca başka ürününüzü ekleyebilirsiniz. Türkiye ve Avrupa'da komple yükün en yaygın aracı 13,60 m tenteli tırdır; iç ölçüsü tipik olarak 13.600 × 2.480 × 2.700 mm, azami yükü 24.000 kg'dır. Ayrıntılar için 13,60 m tenteli tır sayfasına, öteki dorse tipleri için dorse çeşitleri ve ölçüleri yazısına bakabilirsiniz.

Parsiyel taşımacılık nedir?

Parsiyel taşımacılık, birden fazla göndericinin yükünün aynı araçta taşındığı ve her göndericinin yalnız kendi yükünün kapladığı yer kadar ödediği taşımadır. İngilizcede part load ya da less than truckload (LTL) denir. Tek bir paletten tırın yarısına kadar her büyüklükteki yük parsiyel gidebilir.

Parsiyel yük çoğu zaman bir toplama deposunda başka yüklerle birleştirilir, araç dolunca yola çıkar ve varış tarafında yine bir depoda ayrılıp dağıtılır. Bu yüzden komple taşımaya göre yük daha fazla elden geçer ve teslim süresi, aracın dolmasına ve hat programına bağlı olur.

Parsiyel, grupaj ve LTL aynı şey mi?

Günlük dilde çoğunlukla aynı anlamda kullanılır. İnce bir fark vardır: grupaj, yüklerin depoda toplanıp aktarılarak taşındığı düzenli hatları anlatır. Bazı taşıyıcılar direkt parsiyel de sunar: aracı birkaç göndericiyle paylaşırsınız ama yük aktarma deposuna girmez, doğrudan teslim edilir. Teklif alırken yükünüzün aktarmalı mı, doğrudan mı gideceğini sorun; süre ve hasar riski bu cevaba göre değişir.

Komple ve parsiyel taşıma arasındaki farklar nelerdir?

Temel fark fiyatın neye göre verildiğidir; süre, elleçleme ve esneklik bu farktan doğar.

Son satır sık atlanır. Parsiyelde taşıyıcı yükünüzü teslim alırken ölçer; beyan ettiğiniz ölçü ya da istif durumu tutmazsa fatura yeniden hesaplanır. Komple tırda bu risk yoktur, ama yükün araca gerçekten sığdığından emin olmanız gerekir.

Parsiyel nakliye fiyatı nasıl hesaplanır?

Taşıyıcı parsiyel yükü üç ölçüyle değerlendirir: yükleme metresi, brüt ağırlık ve hacim. Her birini kendi tarifesindeki ortak bir birime çevirir ve en büyük çıkanı faturalar. Fiyatı yükünüzün en baskın özelliği belirler.

1. Yükleme metresi (LDM): yükün 2,40 m genişliğindeki dorsede boyuna kapladığı uzunluktur, LDM = uzunluk (m) × genişlik (m) ÷ 2,4. Euro palet 0,4 LDM, endüstriyel palet 0,5 LDM tutar. İstiflenemeyen paletli yükte fiyatı çoğunlukla LDM belirler. Formülün ayrıntısı ve örnekleri yükleme metresi (LDM) nedir yazısında.
2. Brüt ağırlık: paletle ve ambalajla birlikte yükün ağırlığıdır. Metal parça, seramik, mermer gibi küçük hacimde ağır yüklerde baskın ölçü budur.
3. Hacim: yükün dış ölçülerinden hesaplanan metreküptür. Tekstil, köpük, mobilya gibi hafif ama hacimli yüklerde öne çıkabilir.

LDM'nin ya da metreküpün kaç kilograma eşit sayılacağı taşıyıcıya, hatta güzergâha göre değişir; herkesin uyduğu tek bir katsayı yoktur. Bu yüzden iki teklifi yan yana koymadan önce her taşıyıcıya şunları sorun: hangi dönüşüm katsayısını kullanıyor, en düşük fatura tutarı var mı, yarım sırayı tam sıraya yuvarlıyor mu, kapıdan alım ve teslim fiyata dahil mi?

Komple tır ne zaman daha ucuz olur?

Komple tır, parsiyel teklifin toplamı komple tır fiyatına yaklaştığında ya da onu geçtiğinde daha ucuzdur. Parsiyel taşıyıcı LDM başına P, komple tır taşıyıcısı araç başına K fiyat veriyorsa geçiş noktası yaklaşık K ÷ P LDM'dir: yükünüz bundan büyükse komple tır kazanır. Ağırlık ya da hacimle faturalanan yükte aynı hesap, o birimle yapılır.

Bu oran taşıyıcıya, mevsime ve güzergâha göre değiştiği için sabit bir eşik vermiyoruz. Ama yükün tıra oranı kesindir ve kararın yarısı odur:

Tabanın küçük bir kısmını dolduran yükte parsiyel neredeyse her zaman avantajlıdır. Taban dolmaya yaklaştıkça iki teklifi birlikte isteyin. Pratikte iki ayrıntı sonucu değiştirir.

İstif: aynı palet, yarı LDM

Paletler iki kat istiflenebiliyorsa tabanda yarı yer kaplar. 20 Euro palet tek katta 8,0 LDM, iki katta 4,0 LDM eder; yani tabanın %59'u yerine %29'u. Aynı yük, istif beyanına göre komple tır sınırının iki ayrı tarafına düşebilir. Koşul, üst üste iki yüklü paletin aracın iç yüksekliğine (tenteli tırda 2.700 mm) sığması ve alttaki ambalajın üst yükü taşımasıdır. Kolileri paletlere nasıl dizdiğiniz bu yüksekliği belirler; ayrıntı palete koli dizme hesabı yazısında.

Ağırlık: taban dolmadan dolan tır

Ağır yükte tır, taban dolmadan dolar. Her biri 1.000 kg brüt gelen 24 Euro palet 9,6 LDM tutar, tabanın %71'idir; ama toplam 24.000 kg, tenteli tırın tipik azami yüküne eşittir. Bu yükü parsiyel göndermek mümkün olsa bile taşıyıcı araca başka yük koyamaz ve fiyatı ağırlıktan verir; komple tır teklifi genellikle daha mantıklıdır. Türkiye'de araçların ruhsattaki azami yüklü ağırlığı ve dingil ağırlıkları aşılamaz (Araçların Yüklenmesine İlişkin Ölçü ve Usuller Yönetmeliği, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı). Ağır yükte yalnız toplamı değil, yükün dingillere dağılımını da kontrol edin; yöntem dingil yükü hesaplama yazısında.

Çok araçlık sevkiyatta son araç nasıl planlanır?

Birden fazla tır gereken sevkiyatta son araç çoğu zaman kısmen dolar ve en çok tasarruf orada yapılır. Örnek: 600 × 400 × 400 mm ölçüsünde, 8 kg'lık 3.000 koli. Euro palete 1.800 mm yükseklik sınırıyla 16'şar koli girer, 188 palet çıkar; yerleştirme motoru bu yükü tek katta 6 tenteli tıra yerleştirir.

İlk beş tır 34'er paletle tamamen dolar (170 palet). Altıncı araca 18 palet kalır: 18 × 0,4 = 7,2 LDM, tabanın yarısından biraz fazlası. Bu noktada üç seçenek vardır:

• Altıncı tırı komple kiralamak ve boş kalan 6,4 LDM'ye sonraki siparişten ürün eklemek,
• Kalan 18 paleti parsiyel göndermek,
• Kalan yükü daha küçük bir araca vermek: 10 teker kamyon (iç ölçü 7.500 × 2.450 × 2.600 mm) tek katta tam 18 Euro palet alır.

Hangisinin ucuz olduğunu yine teklifler belirler, ama soruyu doğru sormanızı yük planı sağlar. Kaç araç gerektiğini ve son aracın ne kadar dolduğunu bilmeden yalnız toplam metreküpe bakarak teklif istemek, ya gereğinden fazla araç kiralamaya ya da teslim alımda sığmayan yüke yol açar. Araç başına palet ve koli sayıları için tıra kaç palet sığar yazısına bakabilirsiniz.

Süre, elleçleme ve hasar açısından hangisi daha güvenli?

Komple taşımada yük yüklendiği araçta kalır ve teslim noktasında iner; parsiyelde, özellikle aktarmalı grupajda, yük yolda birkaç kez indirilip yüklenebilir. Her ek elleçleme hasar ve kayıp ihtimalini artırır, süreyi de uzatır. Bu yüzden şu yüklerde fiyat farkı küçükse komple ya da direkt parsiyel tercih edilir:

• Kırılabilir, ezilmeye hassas ya da yüksek değerli ürünler,
• Kesin teslim günü olan, üretim hattını besleyen sevkiyatlar,
• Standart dışı ölçülü, istiflenemeyen ya da üstüne yük konmaması gereken paletler.

Parsiyelde yükünüz başka göndericilerin yüküyle aynı araçtadır; sabitlemenin sizin paletinize göre yapılacağı garanti değildir. Paleti streç film, köşebent ve gerekirse çemberle tek parça hâline getirmek, etiketlemek ve “istiflenmez” bilgisini açıkça yazmak riski azaltır. Komple tırda ise sabitlemeyi kendi yükünüze göre planlayabilirsiniz; yöntemler yük sabitleme kuralları yazısında.

Yük planlaması bu karara nasıl yardım eder?

Komple ya da parsiyel kararının bütün girdileri yük planından çıkar: kaç araç gerektiği, son aracın kaç LDM dolduğu, toplam ağırlık ve hacim, istifin tutup tutmadığı. Bunları elle tahmin etmek tek tip palette kolaydır; farklı ölçüde koliler, birkaç palet tipi ve istiflenemeyen kalemler bir aradayken zorlaşır.

StowCargo çeki listenizi alır ve yükü seçtiğiniz araca tarayıcıda saniyeler içinde yerleştirir. Sonuçta araç sayısı, her aracın yük boyu (LDM), hacimsel doluluk, brüt ağırlık ve tahmini dingil yükleri birlikte görünür. Böylece taşıyıcıya “kaç LDM, kaç kilo, istiflenir mi” sorusunun cevabını tahminle değil, planın kendisiyle verirsiniz. Komple tırda aynı plan depoda adım adım yükleme talimatına ve yükleme raporuna dönüşür.

Sonuç

Komple ve parsiyel taşıma arasındaki seçim bir fiyat karşılaştırmasıdır, ama iyi bir karşılaştırma doğru ölçüyle başlar. Yükünüzün kaç LDM, kaç kilogram ve kaç metreküp tuttuğunu, istiflenip istiflenemeyeceğini ve kaç araca bölündüğünü bilin; ardından parsiyel teklifin toplamını komple tır fiyatıyla karşılaştırın. Ağır yükte taban dolmadan tırın dolduğunu, çok araçlık sevkiyatta son aracın ayrı bir karar olduğunu unutmayın.

Paletli ya da kolili yükünüzün kaç araç ve kaç LDM tuttuğunu görmek için hesap açmadan ücretsiz yük hesaplama aracını deneyin.